De bril van Bert – Ook oudere leraren hebben steun van de collega’s nodig

Een nonkel van me is leraar aardrijkskunde in een secundaire school. Het archetype van een topleraar: gepassioneerd door zijn vak, maatschappelijk geëngageerd, met een enorm groot hart. Zo heeft hij altijd zijn camera bij de hand om waar dan ook de mooiste landschappen te fotograferen. Voor in de klas, zegt hij dan. Ik was dan ook erg aangeslagen toen hij op het familiefeest vertelde dat hij al een half jaar thuis zat. ‘Ik denk niet dat ik nog terug kan gaan. Het lukt niet meer.’ Straks wordt hij 60 jaar. Met de huidige pensioenregeling zal hij in principe nog door moeten gaan tot zijn 62ste. Een kleine veertig jaar heeft hij het beste van zichzelf gegeven. Maar nu voelt hij zich op, moe. Een afscheid in mineur.

Zelf zegt hij dat de school de laatste jaren erg veranderd is. ‘De leerlingen zijn niet meer dezelfde. Ze zijn anders, mondiger. Gezag handhaven wordt moeilijker. Zeker met ouders die sneller ‘juridische’ stappen zetten. Beslissingen van de leraar ‘aanvechten’ in plaats van ze te steunen. Ook de collega’s zijn veranderd. De school is erg gegroeid. Het is nog altijd mijn school, maar toch.’ Hij voelt zich er zichtbaar minder thuis. Daarbovenop komen de vele regels en administratieve verplichtingen. Daardoor voelt hij minder autonomie in zijn job, minder waardering. De school heeft ook geen andere taken of opdrachten voor hem. ‘Een vlakke loopbaan hé’. Geen ruimte om iets anders te doen. Plaats om de batterijen op te laden. Tijd om op adem te komen.

Als we aan starters denken, dan denken we vaak eerst aan jongere leraren. We vinden, terecht, dat zij begeleiding én ondersteuning verdienen bij hun eerste stappen in het onderwijs. Tijd om zich in te werken in hun vak. Coaching bij hun job. Steun van de collega’s en waardering voor de successen die ze boeken. Het woord starter geeft echter de indruk dat starten tijdelijk is. Daarna ben je ervaren en kan je het verder wel alleen. Toch zijn we allemaal op een bepaald vlak in ons leven starter. Ook leraren die aan de laatste fase van hun carrière bezig zijn. Zij hebben veel levenservaring en zijn, in het geval van mijn nonkel, vaak ook gepassioneerde vaklui. Toch is de context waarin ze vandaag hun leraarschap uitoefenen, erg veranderd. Op dat vlak is mijn nonkel net zoals zo veel generatiegenoten een starter.

Leerlingen en jonge collega’s beseffen vaak niet dat oudere leraren op een andere manier naar het leven kijken. Zo leven jongeren meer in het nu. Hun opvatting van tijd is anders. Niet meer lineair. Experten weten niet hoe de wereld er over tien jaar zal uitzien. Het verleden is daarvoor geen goede voorspeller. De school kan jongeren niet meer voorbereiden op de toekomst, maar moet ze helpen om te gaan met de uitdagingen vandaag. Jongeren vinden ook dat ze op elk moment van hun leven gelukkig moeten zijn. Alles moet nu zin, nut en betekenis hebben. Oudere mensen zijn echter opgegroeid met het idee dat levensloopbanen voorspelbaarder zijn. Ze bieden houvast en zekerheid. Denk maar aan de belofte om op zestig jaar met pensioen te kunnen. Tijden zijn veranderd. Enkel dit is zeker: dat niets nog zeker is.

Het is niet evident om daar als oudere professional mee om te gaan. Daar is ruimte, tijd, begrip en steun voor nodig, van collega’s en directie. En ja, het loont de moeite om daarin te investeren. We hebben de komende jaren iedereen nodig in het onderwijs. Zeker onze oudere leraren! Ik wil dan ook in het jaar van de starter élke leraar tot starter uitroepen. Maak op school tijd om samen uit te zoeken waarin jij starter bent. Wat vind je lastig? Waar kan je steun gebruiken? Wie van de collega’s (jong of oud) kan je hierbij helpen? Ga de dialoog aan, ook met je oudere collega’s, en je zal zien dat het leidt tot meer begrip, steun en waardering. Wie weet ben jij straks niet alleen mentor van je 25-jarige collega, maar ook van je 50-jarige voorganger. En ervaren zij de jeugdige en verfrissende steun om met evenveel passie en vooral energie te blijven gaan voor hun job.

Bert Smits is sociaal pedagoog, auteur en ondernemer. www.bertsmits.be

Dit artikel komt uit “Klasse voor Leraren van februari 2014 (nr. 242)” van pagina 45 tot en met 45