De bril van Bert – Jongeren hebben liever likes op Facebook dan seks

Geluk, dat maak je zelf. Je bent zelf verantwoordelijk voor de keuzes die je maakt. Dat willen talloze cursussen, boeken, tv-programma’s en artikels je in elk geval doen geloven. Ze houden je voor dat je gemakkelijk zelf je leven kan inrichten en reiken stappenplannen aan om die doelen te realiseren. Aangevuurd door de eindeloze stromen van gelukkige momenten, gedeeld via Facebook en Twitter, stuwen we met z’n allen de gelukslat naar onbereikbare hoogtes.

De brandstof om zelf je geluk te maken heet zelfvertrouwen. Gelukkige mensen zijn mensen die weten wat ze willen en het lef hebben om hun eigen ‘unieke’ keuzes te maken. Maar – zo blijkt uit verschillende studies – jongeren zijn haast verslaafd aan dat zelfvertrouwen. Activiteiten die het zelfvertrouwen een boost geven, zoals een compliment krijgen, of goede punten en likes op Facebook, zijn meer gegeerd dan een pintje drinken met vrienden, ja zelfs seks.

Dat zorgt voor problemen bij twee groepen jongeren. De ene met te veel zelfvertrouwen, de andere met te weinig. Jongeren met te veel zelfvertrouwen hebben het steeds moeilijker om toe te geven dat ze fout zijn geweest. Dat ondermijnt immers hun zelfvertrouwen, en dat is te vermijden. Je moet echter je fouten kunnen toegeven om te leren en om goede relaties op te bouwen. Een groot aantal jongeren met weinig of geen zelfvertrouwen groeit op in een minder stimulerende of minder veilige omgeving. Ze hebben niet het nodige lef om voor zichzelf op te komen, of ze raakten dat onderweg kwijt. En daar zijn ze zelf verantwoordelijk voor, zo vinden hun leeftijdsgenoten.

Het resultaat laat zich raden: almaar meer jongeren haken af. Ze zijn leeg, op van het streven. Ze blijven achter met gevoel van falen, een geknakt zelfvertrouwen. Paradoxaal genoeg staan onze opvatting van geluk en ons verlangen naar ervaringen die ons zelfvertrouwen bevestigen, dat geluk dus in de weg.

Sociale media zoals Facebook helpen daarbij niet echt. Wel integendeel. Wie deelt daar nu statusupdates waarin je faalt? Hier ligt volgens mij een belangrijke opdracht voor leraren. Vertel eens over je ‘glorieuze faalmomenten’, over hoe je je toen voelde en vooral: wat het je heeft bijgebracht. Het is voor jongeren erg leerrijk van iemand met meer ‘levenservaring’ te horen hoe je omgaat met imperfectie. Vertel hen dat je geluk samen met anderen ervaart, het is niet van jezelf alleen. Door jongeren daarna ook de kans te geven om hun ‘glorieuze faalmoment’ te delen, help je ze in elk geval om een meer realistische kijk op ‘geluk’ en zelfvertrouwen te ontwikkelen.

Voor de jongeren met weinig of geen zelfvertrouwen, is het cruciaal dat ze iemand tegenkomen die hen onvoorwaardelijk vertrouwen blijft schenken, vooral in de moeilijke momenten. Voor deze jongeren is de school vaak een van de weinige plekken waar ze zo iemand zouden kunnen tegenkomen. Ik hoop dat de school ook op dat vlak een experimenteerruimte mag zijn waarin iedereen op zijn tempo kan bouwen aan zelfvertrouwen en zelfsturing. Met vallen en opstaan en met de nodige relativering. Iedere keer opnieuw.

Bert Smits is sociaal pedagoog, auteur en ondernemer. www.bertsmits.be

Kijk naar Bert Smits in ‘Driemaal Woordwaarde ’ op tvklasse.be

Hoe krijg je leerlingen die efficiënt leren? Bert Smits legt in deze lezing uit hoe technologische ontwikkelingen als smartphones en Facebook een impact hebben op het leren van de generatie van morgen.

Dit artikel komt uit “Klasse voor Leraren van december 2013 (nr. 240)” van pagina 45 tot en met 45